Przeczytane/Polecane

Tekst literacki w nauczaniu języka polskiego jako obcego (z elementami pedagogiki dyskursywnej) Tamara Czerkies


  Książka Tamary Czerkies Tekst literacki w nauczaniu języka polskiego jako obcego (z elementami pedagogiki dyskursywnej), drugi tom glottodydaktycznej serii Biblioteki LingVariów, jest przeznaczona dla nauczycieli języka polskiego jako nierodzimego, a także dla studentów, którzy przygotowują się do tego zawodu. Autorka umiejętnie przekonuje w niej, że tekst literacki jest narzędziem, za pomocą którego z powodzeniem można kształtować kompetencję językową uczących się, rozwijając jednocześnie ich świadomość i wrażliwość międzykulturową.
  Przybliżywszy czytelnikowi proces czytania, rozumienia oraz czytania krytycznego, autorka omawia najważniejsze szkoły teoretyczne, które w znaczący sposób ukształtowały nasze myślenie na temat sposobu odbioru i interpretacji tekstu. Tamara Czerkies sporo miejsca poświęca w swojej pracy uwypukleniu różnic między literaturoznawstwem a dydaktyką literatury, zwracając szczególną uwagę na rolę i funkcję tej ostatniej w procesie glottodydaktycznym. Język nie jest bowiem wyłącznie środkiem codziennej komunikacji, jest także narzędziem, za pomocą którego konstruujemy i ujmujemy swój świat, w nim wyrażamy nasze myśli, w nim znajdują odbicie nasze przeżycia i emocje. A to najlepiej widać właśnie w literaturze, gdyż to w niej język znajduje swoje najpełniejsze uzewnętrznienie. W książce Tamary Czerkies zostały więc przedstawione rozmaite strategie pracy z tekstami literackimi adresowane do uczących się o różnych poziomach zaawansowania. Zainteresowani znajdą tam nie tylko ciekawe autorskie rozwiązania dydaktyczne, lecz także wiele wskazówek na temat tego, co robić, by proces kształcenia językowego prowadził do rozwoju tożsamości uczących się i przyczyniał się do poszerzania ich horyzontów myślowych. U podłoża wszystkich proponowanych przez Autorkę rozwiązań leży przekonanie, że zajęcia nie służą przekazywaniu ustalonej wiedzy, a doświadczaniu, odkrywaniu tego co, skrywa się w słowach tekstu. Dlatego też nauczyciela widzi nie jako wszechwiedzącego interpretatora a przewodnika wspierającego proces nawiązywania dialogu przez uczących się z poznawanym tekstem kultury.
  Jestem pewna, że książka będzie ciekawą i niezwykle pożyteczną lekturą dla wszystkich, którzy chcieliby urozmaicić zajęcia.


Dr hab. Anna Seretny, Uniwersytet Jagielloński




  Książka Tamary Czerkies „Tekst literacki w nauczaniu języka polskiego jako obcego (z elementami pedagogiki dyskursywnej)” została wydana w 2012 r. jako drugi tom serii Biblioteka „LingVariów”, której redaktorem naukowym jest Władysław Miodunka. Publikacje, ukazujące się w tej serii, wpisują się w nurt badań metodologicznych oscylujących wokół wykorzystywania tekstu literackiego w nauczaniu JPJO.
  Czerkies, jako zwolenniczka pedagogiki dialogu/dyskursu, uznaje dialog jako główny punkt wszystkich działań dydaktycznych. Wskazuje również (odwołując się do koncepcji Bachtina), że stanowi on świadectwo rozumienia oraz – co ważne – pomaga w definiowaniu tożsamości. Autorka zauważa, że podczas czytania dzieł literackich w obcym języku następuje „budowanie tożsamości uczącego się/czytającego tekst literacki; rozwijanie świadomości i wrażliwości interkulturowej oraz kompetencji komunikacyjnej, literackiej, językowej; określanie własnej kultury, porównywania jej z nową, próby jej zrozumienia oraz znalezienia w niej miejsca dla siebie” (Czerkies 2012, s. 10).
  Autorka, wychodząc od dwóch rudymentarnych terminów w recepcji literatury: „tekstu” i „dyskursu”, w interesujący sposób różnicuje typologię tekstów – klasyfikuje je jako glottodydaktyczne, dydaktyczne, autentyczne oraz oryginalne. Jest to niezwykle cenna wskazówka, zwłaszcza dla początkujących nauczycieli, ponieważ to zestawienie ułatwia przyporządkowanie danego dzieła literackiego do określonego typu, co może okazać się pomocne podczas planowania zajęć zarówno z literatury, jak i interpretacji.
  W jednym z rozdziałów Czerkies wskazuje, że teorie literackie, które powstały w XX wieku, miały ogromny wpływ na obecny stan współczesnej nauki o literaturze. Strukturalizm, teorie Bachtina, hermeneutyka, poststrukturalizm, dekonstrukcjonizm, pragmatyzm, a także zagadnienia interpretacji Eco, Rorty’ego i Cullera uważa za najważniejsze, jeśli chodzi o odbiór dzieła w kontekście glottodydaktyki. W tym miejscu na pochwałę zasługuje fakt, iż wywód naukowy Czerkies jest przejrzysty – autorce udało się uniknąć metajęzykowych pułapek, w które bardzo często popadają literaturoznawcy wykorzystujący w swoich badaniach teorie literatury. Wydaje się jednak, iż w tym zestawieniu brakuje psychoanalizy, której początki wprawdzie przypadają na przełom XIX i XX wieku, jednak nie można zapominać, iż właśnie ta teoria zapoczątkowała rewolucyjne spojrzenie na tekst literacki i – co ważne – jest konsekwentnie kontynuowana we współczesnych badaniach humanistycznych (wystarczy chociażby przypomnieć publikacje Slavoja Žižka).
  Pomimo licznych odniesień do teorii literatury oraz praktyki interpretacji, badania, zawarte w książce Czerkies, oscylują przede wszystkim wokół glottodydaktyki. Dostrzega się to zwłaszcza w czwartym rozdziale, w którym autorka, przytaczając liczne prace zakresu nauczania języków obcych (Wilhelma Viëtora, Henry’ego Sweeta, Otton Jespersena), uznaje, iż dzieła literackie są wypełnione językiem, którym posługują się jego użytkownicy. Ma to istotny zwpływ na to, jak pisze Czerkies, „jakie miejsce w metodyce nauczania języków zajmuje tekst literacki” (tamże, s. 71).
  Na szczególną uwagę zasługuje tabela, zawarta w podrozdziale 6.3., w której autorka zawarła własne propozycje wykorzystania konkretnych tekstów literackich podczas zajęć z cudzoziemcami. Każda z tych propozycji uwzględnia, na jakim poziomie znajomości języka należałoby omówić dane dzieło, jakie niesie ze sobą treści kulturowe, a także określa – ważne z punktu widzenia dydaktyki – cele kształcenia. Znajdziemy tam utwory takich autorów, jak: Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz, Zbigniew Herbert, Olga Tokarczuk czy Sławomir Mrożek. Czerkies nie ogranicza się tylko do jednego rodzaju literackiego, dzięki czemu propozycje zamieszczone w tabeli po raz kolejny poświadczają o całościowym (ogólnym) wykorzystywaniu literatury w nauczaniu JPJO przez badaczkę.
  Książka „Tekst literacki w nauczaniu języka polskiego jako obcego (z elementami pedagogiki dyskursywnej)” w interesujący sposób prezentuje, jak ważną rolę odgrywa literatura we współczesnym nauczaniu języków obcych. To publikacja nie tylko przydatna dla glottodydaktyków, lecz także dla wszystkich wykładających literaturę, ponieważ nie przedstawia nauczyciela jako mentora, którego rola polega na wydawaniu poleceń i instrukcji, wręcz przeciwnie – jest on pomocnikiem, ułatwiającym nawiązanie dialogu czytelnika z tekstem.

Mgr Tomasz Gęsina – doktorant w Katedrze Literatury Porównawczej UŚ, wykładowca w Szkole Języka i Kultury Polskiej UŚ

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl