Przeczytane/Polecane

Kształtowanie się nazw owadów w języku polskim. Procesy nominacyjne a językowy obraz świata, Katowice 2013 Marcin Maciołek


     Tytuł pracy – warto o tym wspomnieć, gdyż nie jest to zjawisko powszechne – bardzo precyzyjnie określa jej tematykę i problematykę. Przedmiotem rozprawy jest kształtowanie się nazw owadów w języku polskim. Jest to więc studium z zakresu historycznej i współczesnej leksykologii polskiej. W centrum uwagi autora sytuują się procesy nominacyjne na tle odnoszącego się do owadów wycinka językowego obrazu świata (co zapowiada drugi człon tytułu). W płaszczyźnie paradygmatów badawczych lingwistyki praca sytuuje się na gruncie trzech spośród nich: paradygmatu przedstrukturalistycznego w obszarze diachronii, diachronicznie zorientowanego paradygmatu strukturalistycznego i wreszcie paradygmatu kognitywistycznego z jego koncepcją językowego obrazu świata.
     Taki pluralizm (synkretyzm, eklektyzm) metodologiczny uważam za właściwy zarówno do podjętej przez autora problematyki, jak i do zgromadzonego przez niego obfitego i różnorodnego materiału językowego. Ta polimetodologia jest tu zresztą całkowicie świadoma: autor słusznie i zasadnie się powołuje na przedśmiertną deklarację metodologiczną Ireny Bajerowej, która na gruncie historii języka polskiego postulowała eklektyzm metodologiczny, do wcześniej już przez siebie zaadaptowanego do badań historycznojęzykowych strukturalizmu dołączając kognitywizm, szczególnie zasadny w badaniach leksyki i semantyki historycznej.
     Autor wyznaczył sobie bardzo ambitny cel: rekonstrukcję bogatego i ważnego pod względem kulturowym językowego obrazu świata owadów na podstawie „[...] funkcjonujących w polszczyźnie (i innych językach) metafor, określeń o charakterze ekspresywnym, a także frazeologizmów, porównań i przysłów [...]”, przede wszystkim jednak na podstawie danych etymologicznych, którym poświęca (zwłaszcza w niektórych partiach rozprawy) najwięcej uwagi. Tak nakreślone zadanie nie jest łatwe, ale autor poradził sobie z nim i osiągnął zamierzony cel badawczy. Powstała praca gruntowna w przyjętym zakresie (obejmującym nazwy ogólne owad, insekt i robak (tudzież robactwo), a z nazw gatunkowych pszczoła, truteń, osa, szerszeń, bąk, giez, trzmiel i mucha), wyczerpująca (choć autor – i słusznie! – widzi potrzebę dalszych badań, między innymi mających na celu językowy obraz najważniejszych (z różnych względów) owadów bezskrzydłych, jak mrówka, wesz czy pchła), erudycyjna (lecz bynajmniej nie w sposób popisowy czy pedantyczny) i bardzo atrakcyjna pod względem czytelniczym.
     Rozprawa zaleca się w szczególności dwiema bardzo pożądanymi cechami: wysokim stopniem filologicznej akrybii i szerokim tłem kulturowym, implikowanym przez przyjęcie paradygmatu kognitywistycznego (składają się na to tło potoczne wyobrażenia i oceny, wierzenia, przesądy itd.). O wartości pracy Marcina Maciołka przesądzają przede wszystkim jej wyniki naukowe. Najogólniejszy da się sformułować następująco: praca przynosi bardzo interesujące i przekonujące (w dodatku na nowym, dotąd w tym konteksie nie badanym materiale) potwierdzenie tezy o tym, że potoczne widzenie świata znacznie (czasem diametralnie) się różni od naukowego oglądu rzeczywistości.

Z recenzji wydawniczej prof. dra hab. Bogdana Walczaka

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl