Przeczytane/Polecane

Autorytety w opiniach młodzieży Małgorzata Karwatowska


     Chciałabym zarekomendować książkę poświęconą dwudziestopierwszowiecznej młodzieży i jednej kategorii, poprzez którą można ją opisać – trudnej, wielowarstwowej, ważnej w wymiarze indywidualnym i społecznym jednocześnie, budzącej zainteresowanie kilku dyscyplin i subdyscyplin: filozofii, psychologii, socjologii, pedagogiki, prawa (ustalenia badaczy reprezentujących te dziedziny stanowią tu konteksty dla badań językoznawczych). To AUTORYTET – pojęcie wieloznaczne, co jest werbalizowane odrębnymi konstrukcjami: „mieć autorytet” (tu: właściwość) i „być autorytetem” (tu: być nosicielem właściwości, personalizacją pewnych właściwości i oczekiwań); dla Małgorzaty Karwatowskiej, autorki „Autorytetów w opiniach młodzieży” przedmiotem zainteresowania jest znaczenie drugiego wyrażenia, ale oba pozostają w nierozerwalnym związku.
     Kwestia autorytetu jest szczególnie ważna w okresie dzieciństwa i młodości – czasu dorastania, co akcentują psychologowie, pedagogowie, także filozofowie; np. Hannah Arendt tak o nim mówi: „Zanik autorytetu jest równoznaczny ze zrujnowaniem podstaw świata, który od tej pory zaczyna dryfować, zmieniać się i przeobrażać z jednej postaci w drugą z coraz to większą gwałtownością, tak jakby nasze życie polegało na zmaganiu się z jakimś Proteuszowym uniwersum, gdzie wszystko może w każdej chwili stać się czymś innym”, Leszek Kołakowski wyraża znacznie bardziej wyrazisty sąd: „Wychowanie, całkowicie wyzwolone z autorytetu, tradycji i dogmatu, kończy się nihilizmem”. I jeszcze jedna wypowiedź, która wydaje mi się ważna, zwłaszcza ze względu na obiekt badawczy monografii, czyli młodzież: „Obecnie z nikim się nie utożsamiam. Co więcej, moja kariera pokazała mi, że ja też mogę być autorytetem. Ale jakim ja jestem autorytetem? Przecież znam swoje wady i zalety. Ani siebie, ani nikogo innego nie uważam za wzór do naśladowania” – tak mówi Agnieszka Chylińska, młoda, buntownicza, kontestatorska piosenkarka.
     U podstaw autorytetu jako zjawiska społecznego leży inne pojęcie socjopsychologiczne: zaufanie, przez Piotra Sztompkę określane jako „fundament społeczeństwa” (tak brzmi podtytuł jego fascynującej i inspirującej książki „Zaufanie. Fundament społeczeństwa”, Kraków 2007). Uczona natomiast proponuje uznanie wartości jako „podstawy ustanawiającej autorytet” (zob. rozdz. 2 „Wartości młodzieży współczesnej jako podstawa ustanawiająca autorytet)”. Taka perspektywa jest przekonująca, a badaczka wspiera ją prezentacją zasobu wartości uznawanych przez dzisiejszą młodzież, rekonstruując go w oparciu o badania własne i ustalenia socjologiczne.
     Badania Małgorzaty Karwatowskiej wykazują, że dla młodzieży prymarne jest znaczenie autorytetu jako osoby posiadającej pewne właściwości (być autorytetem): to „osoby-drogowskazy” (Karwatowska 2012: 103). Mówią też o potrzebie posiadania autorytetu, silnie odczuwanej przez uczniów. Do takich osób zaliczają oni osoby z bliskiego otoczenia; są to: matka, ojciec i nauczyciel.
     Opracowanie w warstwie treściowej zaskakuje chwilami, kiedy ustalenia i wnioski Autorki nie pokrywają się z potocznym lub medialnym obrazem młodzieży: kontestatorskiej, konsumpcyjnej, wyalienowanej, niezależnej, indywidualistycznej, okrutnej językowo wobec dorosłych, a tym bardziej starych. Mam świadomość, że to obraz namalowany deklaracjami badanych, tym niemniej wynikający z uzyskanego i wiarygodnego materiału. Badania przeprowadzone przez Małgorzatę Karwatowską pobudzają do myślenia nad kondycją młodego człowieka.
     W dobie znacznych przemian społecznych głos lingwistki zajmującej się badaniem językowych aspektów młodzieży nabiera szczególnie wielkiej rangi. Kilka wieków temu padło bardzo ważne, a proste przecież zdanie: „Taka będzie Rzeczpospolita, jakie jej młodzieży chowanie”. Czy nie można by powiedzieć: taka będzie polszczyzna (i kultura, zgodnie z aksjomatem językoznawstwa kulturowego o dwustronnych relacjach języka i kultury), jakie jest kształcenie językowe młodzieży i jej praktyka językowo-komunikacyjna?
     Najnowsza rozprawa Małgorzaty Karwatowskiej stanowi twórczą kontynuację wątku aksjologicznego u tej badaczki, poświadczonego takimi publikacjami: „Prawda i kłamstwo w języku młodzieży licealnej lat dziewięćdziesiątych” (Lublin 2001, ss. 206) i „Uczeń w świecie wartości” (Lublin 2010, ss. 183). Osobom mającym zawodowy kontakt z młodzieżą ich lektura ułatwi zrozumienie młodego pokolenia.

Prof. dr hab. Małgorzata Kita, Uniwersytet Śląski

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl