Przeczytane/Polecane

Dyskurs ekologiczny w debacie publicznej Magdalena Steciąg


Magdalena Steciąg, Dyskurs ekologiczny w debacie publicznej. Zielona Góra 2012, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, ss. 362.

     Monografia Magdaleny Steciąg „Dyskurs ekologiczny w debacie publicznej” nie jest pierwszą pozycją książkową w Polsce poświęconą problemowi dyskursu ekologicznego. Poprzedziła ją o kilkanaście lat rozprawa Haliny Grzmil-Tylutki „Francuski i polski dyskurs ekologiczny w perspektywie aksjologicznej” (2000), która wprowadziła w obszar zainteresowania lingwistów dyskurs ekologiczny, wskazując zasadność jego istnienia, jak też zdefiniowała jego zakres poprzez kategorię podmiotu: to dyskurs ekologów, wreszcie też zaakcentowała fakt, że dyskurs (każdy, tym samym także ekologiczny) ma aspekt aksjologiczny.
     Czas, jaki dzieli obie monografie, jest czasem bardzo dynamicznego rozwoju refleksji dyskursologicznej, tyleż teoretycznej, dotykającej generaliów, co przejawiającej się w opracowaniach cząstkowych, przy czym oba typy prac naukowych wzbogacają wiedzę o dyskursie. Książka Magdaleny Steciąg bardzo dobrze wpisuje się w nurt nowoczesnych badań nad dyskursem, jednocześnie też, jak sądzę, ma znaczny walor innowacyjny i stanowić może inspirację dla dalszych badań nad także innymi sferami dyskursowymi.
     Niezaprzeczalnym walorem książki jest to, że do wprowadza w polską przestrzeń badań nad dyskursem nowy krąg naukowy – skandynawski, mało dotychczas znany czytelnikowi polskiemu, który obeznany jest głównie z badaniami angielskimi, francuskimi, niemieckimi.
     Bardzo mocno Autorka też uświadamia, że dyskurs ekologiczny jest w istocie nie tylko interdyscyplinarny (na styku ekologii i lingwistyki), ale także transkulturowy, transgraniczny. Stąd też trzeba wyrazić satysfakcję, że głos polskiej badaczki zajmującej się dyskursem ekologicznym osadzonym w polskich realiach włącza się w dyskusję zintegrowanego środowiska międzynarodowego.
     Badaczka konstruuje model „mówienia o ekologii”, na który składają się mowa potoczna, zielona mowa i ekomowa (2012: 60). Zaproponowany przez Nią obwód pozwala ukazać jego dynamikę – tym samym dyskurs rozumiany jest procesualnie.
     Autorka definiuje dyskurs ekologiczny szeroko, jako „takie mówienie o ekologii, w którym publicznie, głównie za pośrednictwem środków masowego przekazu, określane są relacje człowieka do świata przyrody i dyskutowany jest jego wpływ na stan środowiska naturalnego” (2012: 61). To rozumienie poszerza zakres pojęcia w stosunku do dotychczasowych ujęć.
     Opis dyskursu ekologicznego Autorka ujmuje w ramach koncepcji cyrkulacyjnej dynamiki dyskursu. Wyznacza ona organizację badań i architektonikę tekstu naukowego: „Charakterystyka […] będzie polegać na ukazaniu cyrkulacji pojęć (terminologii, wyrazów tematycznych, słów sztandarowych itd.) oraz wyboru scenariuszy komunikacyjnych mówienia o ekologii w debacie publicznej” (2012: 69). Zastosowanie pojęcia obwodu mówienia o ekologii daje możliwości uchwycenia mechanizmów powstawania i modyfikacji różnych formacji znaczeniowych oraz ich konsekwencji dla kształtu dyskursu (2012: 69).
     Część analityczna rozprawy składa się z dwóch bardzo obszernych i bardzo „gęstych” merytorycznie partii: dotyczącej warstwy słownej/leksykalnej dyskursu ekologicznego, z akcentem położonym na ideacyjny wymiar procesu komunikacyjnego (s. 71-209) i prezentującej scenariusze komunikacyjne, gdzie nacisk położono na praktyki dyskursywne (s. 211-320).
     W analizie leksyki dyskursu ekologicznego – terminów, wyrazów tematycznych, słów sztandarowych, metafor dyskursywnych – ważnych dla tożsamości tego dyskursu, konstruujących siatkę pojęciową, cyrkulujących w obszarze debaty publicznej, zapośredniczonych medialnie, przydatne okazuje się dodatkowe kryterium oceny środków leksykalnych zaproponowane przez Autorkę: kryterium adekwatności środowiskowej, zdefiniowane jako „dbałość o to, by słowa z zakresu ekologii były jasne, precyzyjne i komunikatywne, a sposób mówienia o przyrodzie uwzględniał jej podmiotowość i promował zgodną egzystencję człowieka ze światem natury” (2012: 72). Warto je spopularyzować.
     Bardzo pobudzająca intelektualnie jest część dotycząca skonwencjonalizowanych scenariuszy komunikacyjnych; Autorka zajmuje się trzema: informowaniem, obrazowaniem i promowaniem. Uczynienie obiektem badań dyskursu pozwala pokazać, „jak komunikowanie jest projektowane, jakie relacje nadawczo-odbiorcze oraz wizje świata implikują poszczególne teksty realizujące określone scenariusze” (2012: 213). To one sprawiają, że w obrębie komunikacji dokonuje się stereotypizacja i uniwersalizacja opisywanych faktów.
     W rozprawie Magdaleny Steciąg są: kreatywność, oryginalność, samodzielność, krytyczność. Ta autorska propozycja opisu dyskursu ma dane, by stać się punktem odniesienia dla kolejnych, dalszych badań dyskursologicznych.
     Polecam tę książkę, która świetnie wpisuje się w badania dyskursologiczne, a jednocześnie dotyka spraw, które dotyczą każdego z nas: człowieka, życia, świata, natury. Vaclaw Havel zauważył kiedyś: „Nie będzie łatwo obudzić w człowieku takiej odpowiedzialności za świat, która dotrzyma kroku rozwojowi cywilizacji. Ale ci, którzy chcą, mogą zacząć już dziś”. I powinni zacząć od lektury książki opisującej dyskurs ekologiczny.

Prof. dr hab. Małgorzata Kita, Uniwersytet Śląski

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl