Aktualności

Jubileusz prof. dr hab. Bożeny Ostromęckiej-Frączak


Sylwetka naukowa Profesor Bożeny Ostromęckiej-Frączak

     Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak urodziła się 25 stycznia 1944 roku w Aleksandrowie Kujawskim. Po ukończeniu w tym mieście szkoły średniej rozpoczęła studia w Uniwersytecie Łódzkim – w 1962 r. na filologii polskiej i trzy lata później na filologii rosyjskiej. W 1967 roku uzyskała tytuł magistra filologii polskiej, a w roku 1970 – tytuł magistra filologii rosyjskiej.
     Już w trakcie studiów ujawniły się Jej zainteresowania językoznawstwem, o czym świadczą obie prace magisterskie. Pierwsza z nich, na polonistyce Nazwy miejsc w gwarach polskich, powstała pod kierunkiem prof. dra Witolda Śmiecha, promotorem drugiej Nazwy miejsc w języku rosyjskim w porównaniu z językiem polskim była Rosjanka, prof. Emilia Popowa.
     Po ukończeniu polonistyki Magister Bożena Ostromęcka odbyła roczny staż w Katedrze Języka Polskiego UŁ (przemianowanej później na Katedrę Współczesnego Języka Polskiego), a w latach 1968 - 1975 została tam kolejno asystentem i starszym asystentem. W roku 1975 uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy, przygotowanej pod kierunkiem Profesora Witolda Śmiecha Rozwój funkcji czasownikowego prefiksu wy- w języku polskim oraz wy- i iz- w języku rosyjskim. Studium porównawcze i awansowała na stanowisko adiunkta w Katedrze Współczesnego Języka Polskiego. Habilitowała się w roku 1983, po opublikowaniu rozprawy Czasowniki polskie z formantem rozdzielonym. Od 30.01.2008 roku Bożena Ostromęcka-Frączak jest profesorem zwyczajnym.
     Jeszcze w trakcie studiów na filologii rosyjskiej odbyła miesięczny staż w Uniwersytecie w Moskwie, a następnie w latach 1972/1973 roczny staż naukowy w Uniwersytecie w Leningradzie. Po uzyskaniu stopnia doktora habilitowanego Pani Profesor wyjechała do Słowenii, gdzie pracowała przez osiem lat jako lektorka i wykładowczyni języka polskiego na Uniwersytecie w Lublanie. W 1991 roku powróciła do kraju i podjęła pracę jako adiunkt, a następnie od 1995 roku jako profesor nadzwyczajny w Katedrze Współczesnego Języka Polskiego UŁ. Doświadczenie wyniesione z pracy na lektoracie zaowocowało opracowaniem programu specjalizacji: Nauczanie języka polskiego jako obcego. Rada Wydziału Filologicznego powierzyła Profesor Bożenie Ostromęckiej-Frączak kierowanie tą specjalizacją. Cieszy się ona coraz większym powodzeniem nie tylko wśród studentów polonistyki, ale również wśród neofilologów. Otwarcie specjalizacji zbiegło się z powołaniem w 2006 roku samodzielnego Zakładu Glottodydaktyki Polonistycznej, którego Pani Profesor była założycielem i kierownikiem. W 2008 roku Zakład przekształcono w Katedrę Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej.
     W uznaniu zasług organizacyjnych powierzano Profesor Bożenie Ostromęckiej-Frączak odpowiedzialne funkcje: m.in. wicedyrektora ds. naukowych i wydawniczych w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców Uniwersytetu Łódzkiego oraz członka Wydziałowej Komisji Oceniającej i Uczelnianej Komisji Dyscyplinarnej. Wieloletnie kontakty dydaktyczne i naukowe ze Słowenią sprawiły, że Panią Profesor powołano na stanowisko pełnomocnika Rektora UŁ ds. bezpośredniej współpracy z Uniwersytetem w Lublanie. Jako wymierne efekty wielopoziomowej kooperacji można wymienić ukazywanie się serii wydawniczej: Ethnological contacts (we współpracy z Katedrą Etnologii i Antropologii oraz z Instytutem Pedagogicznym), wykłady gościnne w Instytucie Języków i Literatur Słowiańskich w Lublanie, wzajemne uczestniczenie pracowników naukowych w przewodach doktorskich i recenzowanie prac powstających w zaprzyjaźnionych uczelniach. Bardzo ważnym polem działalności Pani Profesor była wieloletnia praca redakcyjna przy tworzeniu cenionego wśród glottodydaktyków periodyku Acta Universitatis Lodziensis, a mianowicie serii Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców. Dzięki Jej zaangażowaniu jako redaktora naczelnego powstały tomy od 5. do 15. Nadal jest członkiem Komitetu Redakcyjnego tego czasopisma.
     Organizacyjnej pracy wewnątrzuczelnianej towarzyszyło udzielanie się w prestiżowych przedsięwzięciach poza uczelnią: od 1998 roku Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak jest wiceprzewodniczącą ministerialnej Komisji ds. Kształcenia i Kwalifikowania Lektorów Języka Polskiego jako Obcego w Zagranicznych Ośrodkach Akademickich i członkiem Komisji ds. Certyfikacji Języka Polskiego jako Obcego (MEN). W 2003 roku ta ostatnia komisja zmieniła nazwę na Państwową Komisję Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego. Uniwersytet Łódzki reprezentuje w tej Komisji właśnie Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak.
     Wieloletnie bogate doświadczenie dydaktyczne i naukowe, a także doskonała znajomość języków obcych, takich jak: język rosyjski, język słoweński, język chorwacki zdecydowały o tym, że Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak kilkakrotnie recenzowała dla MENiS granty na studia podyplomowe dla nauczycieli, granty badawcze z zakresu języków, literatur i kultur południowosłowiańskich dla KBN oraz międzynarodowy projekt Socrates-Lingua 2, TiPS (Testing in Polish and Slovene).
     O pozycji zawodowej i prestiżu Profesor Bożeny Ostromęckiej-Frączak świadczy ponadto członkostwo w organizacjach naukowych, takich jak: Polskie Towarzystwo Językoznawcze, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, Stowarzyszenie „Bristol” Polskich i Zagranicznych Nauczycieli Kultury Polskiej i Języka Polskiego jako Obcego, członek zwyczajny TEPIS (tłumacz przysięgły języka słoweńskiego).
     W uznaniu zasług naukowych, dydaktycznych i organizacyjnych przyznano Pani Profesor liczne nagrody i odznaczenia. W latach 1978 – 2008 było to dziesięć indywidualnych nagród za osiągnięcia naukowe oraz trzy nagrody za osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze JM Rektora UŁ. W roku 1997 została przyznana zespołowa nagroda Rektora UŁ pierwszego stopnia za osiągnięcia naukowe (wespół z Tone Pretnarem za Słownik słoweńsko-polski), a w 2012 za podręcznik Spacerkiem po Łodzi i okolicy. Teksty i ćwiczenia do nauki języka polskiego dla cudzoziemców. Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak była też wielokrotnie odznaczana: w 1996 roku Srebrnym Krzyżem Zasługi i Złotą Odznaką UŁ, w 1998 roku Medalem Komisji Edukacji Narodowej, w 2003 roku Złotą Odznaką ZNP, w 2004 roku Medalem Uniwersytet Łódzki w Służbie Społeczeństwu i Nauce, a w roku 2009 Złotym Medalem za Długoletnią Służbę.
     Zainteresowania naukowe Jubilatki obejmują szeroki zakres tematyczny z obszaru polonistyki i slawistyki, dotyczą różnych poziomów języka, kultury i literatury. Zmieniały się wraz ze zgłębianiem wiedzy na temat języka, zdobywaniem kolejnych stopni naukowych i pobytami studyjnymi w Rosji i Słowenii. Zmierzały od analizy materiału poprzez opis zjawisk językowych w kierunku badań teoretycznych i metodologicznych. Obecnie głównym przedmiotem badań naukowych Pani Profesor jest leksykologia i leksykografia, nie tylko polska, ale i słowiańska, glottodydaktyka polonistyczna, języki słowiańskie, szczególnie językoznawstwo porównawcze, kontakty kulturowe, współczesny język polski (szczególnie pragmatyka i komunikacja językowa) oraz translatoryka.
     Dorobek naukowy Profesor Bożeny Ostromęckiej-Frączak jest bogaty i wielonurtowy. Składają się na niego 4 monografie, ponad 80 artykułów, 8 recenzji opublikowanych, 23 recenzje wydawnicze książek opublikowanych, 10 biogramów oraz haseł w encyklopediach i słownikach, 32 tłumaczenia tekstów naukowych i literackich. Dziełem, które zostało bardzo wysoko ocenione zarówno przez recenzentów, jak i użytkowników jest bardzo potrzebny, długo wyczekiwany, pierwszy w świecie Słownik słoweńsko-polski. Jest to, jak do tej pory, jedyny słownik słoweńsko-polski. Ukazał się w Lublanie w 1996 roku i liczy 45 tysięcy haseł, nie pomijając bogatej frazeologii. O ważności słownika i jego żywej recepcji niech zaświadczy fakt, że informacja o nim znajduje się w Encyklopedii Słowenii, a niezwykle pozytywną recenzję napisał m. in. profesor Franciszek Sławski. W wyniku doświadczeń wyniesionych z pracy nad słownikiem powstały publikacje przedstawiające problemy leksykografii dwujęzycznej. W dziesięć lat po ukazaniu się słownika Jubilatka opublikowała monografię Historia leksykografii słoweńskiej (Łódź 2007), przedstawiającą 550 lat słownikarstwa słoweńskiego. Jest to jedyne całościowe opracowanie leksykografii słoweńskiej zarówno w Polsce, jak i w Słowenii, uwzględniające tak duży zakres czasowy. Badaczka odnotowuje nie tylko słowniki drukowane, ale i rękopiśmienne. Pokazuje zmiany w teorii i praktyce leksykograficznej w związku z przebudową przestrzeni językowej i kulturowej Słoweńców. Wybitne osiągnięcia na polu teorii i praktyki układania słowników zostały docenione w środowisku leksykograficznym. Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak recenzowała bowiem dwie rozprawy doktorskie związane z tą problematyką: w Uniwersytecie Adama Mickiewicza pracę Piotra Wierzchonia Ku gramatyce deklinacyjnej języka polskiego. Teoretyczne i praktyczne aspekty formalizacji opisu fleksyjnego i w Uniwersytecie Łódzkim pracę Krystyny Ratajczyk Frazeologizmy jako przedmiot opisu w Wielkim słowniku rosyjsko-polskim. Slawistyczne dokonania badaczki, szczególnie w zakresie leksykologii i leksykografii, zostały wnikliwie przedstawione i ocenione przez innych uczonych w 8 artykułach i recenzjach poświęconych Jej pracom.
     Z glottodydaktyką polonistyczną wiąże się szczególnie ważny i doniosły dla łódzkiego środowiska uniwersyteckiego obszar aktywności Jubilatki. Jesteśmy wdzięczni Pani Profesor, która dzięki bogatym doświadczeniom i wszechstronnej wiedzy nadała odpowiedni kierunek badaniom naukowym, wzbogaciła studia polonistyczne o nową specjalizację i wreszcie stała się Mistrzem dla całego pokolenia glottodydaktyków. Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak stworzyła program autorski pięcioletnich studiów polonistycznych dla cudzoziemców, który przez kilka lat był realizowany w UŁ. Ten program, stan wiedzy cudzoziemców o języku polskim, efekty kształcenia cudzoziemców przedstawiała w wielu publikacjach. Dużo uwagi w nich poświęciła metodom, technikom i pomocom dydaktycznym w glottodydaktyce, słownikom dwujęzycznym oraz jednojęzycznym słownikom dydaktycznym, funkcji pytań w glottodydaktyce, interferencji językowej. Znalazły one wyraz w publikacjach, np. Słowniki dydaktyczne do nauki języka polskiego jako obcego. Teoria i praktyka (2000), Jak Słowianie mówią po polsku? (2004), Intertekstualność nagłówków prasowych a glottodydaktyka (2005), System certyfikacji języka polskiego i słoweńskiego w kontekście europejskiego systemu biegłości językowej (2006). Z zakresu glottodydaktyki wypromowała całe pokolenie doktorów: Grażynę Zarzycką-Suligę na podstawie pracy Dialog międzykulturowy i jego socjolingwistyczne uwarunkowania (UŁ 1998), Grzegorza Rudzińskiego na podstawie rozprawy Charakterystyka językowa tekstów naukowych z dziedziny ochrony środowiska (UŁ 2001), Dorotę Wielkiewicz-Jałmużnę, która obroniła pracę Działalność dydaktyczno-naukowa Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców w Łodzi w latach 1952-2002 (UŁ 2006), Iwonę Słaby-Góral na podstawie pracy Fleksja polska a glottodydaktyka. Czas i miejsce jako kategorie pragmatyczne (UŁ 2009), Michalinę Biernacką, która obroniła rozprawę Fonetyka w nauczaniu języka polskiego jako obcego (UŁ 2012) oraz Katarzynę Bednarską na podstawie rozprawy Rola transferu w nauczaniu języka polskiego studentów polonistyki w Lublanie (UŁ 2012).
     Warto przypomnieć, że Nauczycielem i Mistrzem Bożeny Ostromęckiej-Frączak był Profesor Witold Śmiech, który tworzył nowoczesne polskie słowotwórstwo, opracował metody badawcze służące całej szkole następców, publikował pionierskie prace na temat czasownika. Również i w ten nurt nauki wniosła Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak znaczny i twórczy wkład. Jej pierwsze prace związane były ze słowotwórstwem gwarowym oraz porównaniem wybranych kategorii słowotwórczych w języku polskim i rosyjskim. W tym kręgu sytuują się badania porównawcze w zakresie słowotwórstwa i semantyki czasownika polskiego i rosyjskiego. Były one przedmiotem rozprawy doktorskiej i cyklu publikacji po doktoracie, jak również książki Czasowniki polskie z formantem rozdzielonym (Łódź 1983), która stała się podstawą przeprowadzenia przewodu habilitacyjnego. Do problemów czasownika wracała Pani Profesor jeszcze kilkakrotnie, pisząc np. o mechanizmie analogii w derywacji czasowników, polskich i rosyjskich nadrzędnikach i podrzędnikach występujących przy czasownikach z prefiksem wy-. Gruntowna znajomość języka słoweńskiego pozwoliła Jej zabrać głos w sprawie czasownika słowiańskiego, kiedy wystąpiła z referatem na XIII Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Lublanie. Pokłosiem wystąpienia jest publikacja Kontynuanty prasłowiańskich prefiksów czasownikowych *vy- i *iz- w językach słowiańskich. Naturalną konsekwencją zdobycia poczesnego miejsca wśród językoznawców zajmujących się słowotwórstwem było zaangażowanie w promocję doktorów i doktorów habilitowanych. Jubilatka była promotorem przewodu doktorskiego Marii Wtorkowskiej nt. Funkcje czasownikowego prefiksu w(e)- w języku polskim oraz v- w języku słoweńskim. Studium porównawcze (UŁ 2002) i recenzentem w przewodzie habilitacyjnym Marii Witkowskiej-Gutkowskiej na podstawie książki Staropolskie prefiksalne dublety czasownikowe i ich współczesne odpowiedniki (Łódź 1999), jak również recenzentem w przewodzie habilitacyjnym Barbary Kudry na podstawie książki Kreatywność leksykalna w dyskursie politycznym polskiej prasy lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych (Łódź 2001). Recenzowała też rozprawę doktorską Beaty Gali-Milczarek pt. Budowa słowotwórcza rzeczowników w gwarach Krzyżanowa, Rękoraja i Tomawy koło Piotrkowa Trybunalskiego (UŁ 2005).
     Po kilkunastu latach przerwy, w których Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak zajmowała się przede wszystkim leksykologią i leksykografią, glottodydaktyką polonistyczną oraz słowiańskimi kontekstami językowymi i kulturowymi, zatoczyła krąg, wracając do swoich pierwotnych zainteresowań współczesnym językiem polskim, ale w zupełnie innym aspekcie. Zainteresowała się pragmatyką językową związaną z funkcjonowaniem współczesnej polszczyzny, a zwłaszcza przebudową płaszczyzny komunikacyjnojęzykowej. Badała językową przestrzeń miasta wyrażoną w graffiti pod kątem dowcipu językowego, zwłaszcza tzw. dowcipu lokalizacyjnego oraz desakralizacji wartości. Zajmowała się również językowym obrazem świata wyrażonym w nazwach własnych, intertekstualnością reklam telewizyjnych, kontaminacją jako źródłem gier językowych. Ważnym celem badawczym w tej dziedzinie było ukazanie zmian w funkcjonowaniu i statusie różnych odmian języka oraz wskazanie przeobrażeń w sposobach komunikowania się Polaków. Pani Profesor włączyła się tym samym w nurt badań nad językiem, który uwzględnia społeczno-kulturowy i komunikacyjny wymiar współczesnej polszczyzny. Swoistym barometrem zmian okazał się język mediów, a szczególnie nagłówki prasowe, którym poświęciła szereg publikacji, pokazując ich niekonwencjonalność, czasami również niestosowność językową, np. „Co Sejm pichci”, czyli o niekonwencjonalności nagłówków w Gazecie Wyborczej. Jubilatka zajęła się badaniem funkcji pragmatycznej nagłówków, przejawiającej się w oddziaływaniu na odbiorcę poprzez wyrażanie emocji, językową grę z czytelnikiem, karnawalizację języka i wartościowanie. Na ten temat powstał cykl artykułów: Wyrażanie emocji w nagłówkach prasowych (2006), Sprzedaż języka w nagłówkach Gazety Wyborczej (2004), Dziennikarzy gra językiem z czytelnikiem, czyli o nagłówkach prasowych (2004), Ryba cuchnie (psuje się) od głowy, czyli dziennikarze o polityce i politykach (2004). Badaczka zwróciła w nim uwagę na zmienność zachowań językowych dziennikarzy i pokazała, iż funkcja pragmatyczna realizowana jest w głównej mierze dzięki ekspresywności na różnych poziomach języka, najczęściej jednak dzięki nacechowanej leksyce. Równolegle z prowadzeniem samodzielnych badań w dziedzinie pragmatyki angażowała się Pani Profesor w postępowania awansowe. Była promotorem rozprawy doktorskiej Edyty Pałuszyńskiej pt. Ekspresywność nagłówków w Gazecie Wyborczej (UŁ 1999) i recenzentem w przewodzie doktorskim Beaty Grochali Komizm językowy w felietonach Antoniego Słonimskiego (UŁ 2005).
     Niezwykłą aktywność dydaktyczną Jubilatki należy odnotować na wszystkich poziomach kształcenia i awansu uniwersyteckiego, nie tylko w Polsce, ale i za granicą. Profesor Bożena Ostromęcka-Frączak wypromowała 9 doktorów, była recenzentem w 14 przewodach doktorskich i 9 habilitacyjnych oraz dwu przewodach na tytuł profesora zwyczajnego. Jej dawni studenci z Uniwersytetu w Lublanie są dziś w Słowenii znanymi tłumaczami literatury polskiej, pracownikami naukowymi (po doktoratach) Uniwersytetu w Lublanie i Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk (SAZU). Pani Profesor przyczyniła się do powstania polonistyki w Lublanie. W Uniwersytecie Łódzkim wypromowała ponad 200 magistrów filologii polskiej i 30 licencjatów pedagogiki wieku dziecięcego oraz pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej (licencjaty powstały na Wydziale Nauk o Wychowaniu). Tak wszechstronny i znaczący udział w kształceniu uniwersyteckim świadczy nie tylko o wysokich kompetencjach merytorycznych, ale i o niezwykłej umiejętności pozyskania, zaciekawienia tak licznej grupy studentów współczesnym językoznawstwem. Rzesza polonistów, byłych wychowanków Pani Profesor, z szacunkiem i ze wzruszeniem wspomina do dziś życzliwą atmosferę na seminarium magisterskim.
     Jubilatka jest wybitnym naukowcem, niestrudzonym badaczem polszczyzny i słowiańszczyzny, wnikliwym obserwatorem zmian językowych. Jej dorobek naukowy ma solidne podstawy teoretyczne i tak cenną w językoznawstwie wielość perspektyw, wynikającą z doskonałej znajomości kilku języków. Podziwiamy Panią Profesor Bożenę Ostromęcką-Frączak za rzetelność i odpowiedzialność w dydaktycznej pracy akademickiej i niegasnący zapał w organizowaniu życia naukowego. Jesteśmy Jej wdzięczni za wrażliwość na problemy innych, prawdziwość i szczerość w kontaktach. Jest dla nas wzorem nauczyciela akademickiego wyróżniającego się osobowością, postawą i dorobkiem naukowym.

Beata Grochala, Edyta Pałuszyńska

Zobacz także: Spis publikacji Bożeny Ostromęckiej-Frączak

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl