Aktualności

Polonistyka w Bratysławie obchodzi 90 lat!


     Rok akademicki 2013/2014 jest dla bratysławskiej polonistyki szczególny, będzie obchodziła 90-lecie swego istnienia. Wierzyć się nie chce, ale jest to faktem. Najstarszy uniwersytet na Słowacji – Uniwersytet Komeńskiego w Bratysławie istnieje prawie od samego początku od powstania nowego państwa. Po rozpadzie Austro-Węgier powstało w roku 1918 państwo Czechosłowacja i rok po tym historycznym wydarzeniu, w 1919 r. zaczyna swoją działałność i pierwszy słowacki uniwersytet – Uniwersytet Komeńskiego. Wydział Filozoficzny UK rozpoczyna pierwszy rok akademicki już w roku 1921, wtedy rusza i studium slawistyki i już w roku 1923 przyjeżdża do Bratysławy pierwszy polski lektor, był nim dr Jerzy Pogonowski. To był pierwszy lektorat języka słowiańskiego, później przyjechali i lektorzy innych języków słowiańskich.
     Polonistyka jest częścią Katedry Filologii Słowiańskich i jako samodzielny kierunek studiów została powołana do życia w roku 1958. Katedrę Slawistyki, dzisiejszą Katedrę Filologii Słowiańskich też w następnym roku akademickim czeka okrągła rocznica - 50-lecie jej istnienia. W roku 1964 dotychczasowa katedra języka słowackiego i literatury słowackiej podzieliła się na 2 katedry – filologii słowackiej i filologii słowiańskiej.
     Dotąd pracowało w Uniwersytecie Komeńskiego 18 polskich lektorów. Z tego 16 po drugiej wojnie światowej. Przyjeżdżali do Bratysławy regularnie co 4 lata, po wojnie na podstawie umowy kulturalnej pomiędzy Słowacją i Polską, podpisanej w roku 1949 r. Przed wojną najdłużej, bo 10 lat, przebywał w Bratysławie doc. Władysław Bobek, który zginął w r. 1942 w Oświęcimiu. Odegrał on wielką rolę w szerzeniu polskiej kultury, literatury i języka polskiego na Słowacji i odwrotnie, bo dzięki niemu Polacy zapoznali się z literaturą słowacką. Szkoda, że jego życie i jego pracę twórczą przerwano. Po wojnie najdłuższym pobytem może pochwalić się prof. Halina Janaszek-Ivaničkova, która po powrocie do kraju zajęła się słowacko-polskimi kontaktami literackimi. Z językoznawców najdłużej na Słowacji przebywała jako lektor dr Maria Magdalena Nowakowska i teraźniejszy pracownik katedry dr Kinga Wawrzyniak – ta po zakończeniu lektoratu została pracownikiem katedry, po odejściu prof. Marty Pančíkovej.
     W czasie II wojny światowej nastąpiła przerwa w wysyłaniu polskich lektorów do Bratysławy, ale mimo to polonistyka nadal istniała. Lektorat prowadzili Słowacy, znający język polski, dawni uczestnicy lektoratu polskiego. Polonistyka rozwijała się w pracach komparatystycznych słowackich językoznawców (J. Stanislav, E. Pauliny, J. Štolc, V. Blanár, R. Krajčovič, Š. Ondruš) i literaturoznawców (J. Ambruš, J. Bánsky, P. Bunčák, S. Mečiar, M. Pišút, M. Stano).
     Lektorzy polscy to były osoby doświadczone dydaktycznie i z dobrymi wynikami naukowymi, ale również młodzi lektorzy, dla których nauczanie języka polskiego jako obcego za granicą stwarzało okazję do wykazania się wiedzą, i to nie tylko językową. Wszystkich łączył i nadal łączy duży entuzjazm do przekazywania wiedzy o Polsce, jej kulturze, historii, literaturze i języku. Po powrocie do Polski wielu z nich pracuje nad tematami porównawczymi. Najwięcej lektorów było z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Śląskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Oprócz tego lektorzy reprezentowali uniwersytety takich miast jak: Łódź, Opole, Poznań, Toruń.
     Polonistyka, jako samodzielny kierunek, została powołana do życia w roku 1958. W związku z obowiązującym na Słowacji systemem studiów dwukierunkowych łączono język polski z innym językiem, historią, biblitekarstwem. Rekrutację prowadzono co 3-5 lat. Najczęściej to było połączenie polonistyki z językiem słowackim. Początkowo były dostępne studia nauczycielskie i filologiczne, obecnie to są studia translatorskie i od roku ruszył nowy kierunek Studia środkowoeuropejskie. Największym zainteresowaniem jednak nadal cieszą się studia translatorskie, w których język polski łączy się z angielskim, niemieckim, rosyjskim, słowackim i chorwackim. Polonistykę ukończyło około 150 osób, co wydaje się skromne, ale grupy polonistyczne zawsze były nieliczne (3-7 studentów). Najliczniejsza grupa translatorska (23) to była kilka lat temu grupa, gdzie był język polski w kombinacji z angielskim i niemieckim. W tej chwili w Bratysławie są studia bakalarskie (w tegorocznej rekrutacji przyjęto 10 osób na studium translatorskie, w których polski jest w połączeniu z angielskim, niemieckim i rosyjskim) i ostatni rok studiów magisterskich kierunku translatorskiego. Oprócz tego przyjęto około 30 osób na studia środkowoeuropejskie, których absolwenci będą władali kilku językami słowiańskimi i będą mieli rozeznanie w polityce, historii, kulturze i życiu społecznym środkowoeuropejskim.
     Program studiów polonistycznych obejmuje wszystkie podstawowe dyscypliny – od wstępu do kultury i historii Polski, przez wszystkie działy gramatyki opisowej, historię literatury i specjalne dyscypliny translatorskie – teorię przekładu, tłumaczenie tekstów literackich i fachowych. Niestety, program nie przewiduje wystarczającej liczby godzin nauki języka polskiego, dlatego studenci chętnie korzystają z pobytów semestralnych w Polsce w ramach umowy kulturalnej i programu Erasmus i innych.
     Od początku istnienia polonistyki, pracownicy naukowo-dydaktyczni współpracowali z polskimi uniwersytetami. Szczególnie silne więzi od stuleci łączą Bratysławę z Krakowem. Owocem tej współpracy były wspólnie organizowane konferencje, sympozja i publikacje. Do nich należy i podręcznik do nauki języka polskiego Po tamtej stronie Tatr (wydawnictwo Universitas 1998, 2003 i nowoprzygotowana wersja elektroniczna) autorstwa prof. M. Pančíkovej i dr hab. W. Stefańczyka z UJ. Z Uniwersytetem Śląskim współpraca istniała w projekcie Unii Europejskiej – Socrates – Lingua 1 – Slavic Network. Z Uniwersytetem Warszawskim i Uniwersytetem w Nancy opracowywano społeczny projekt polsko-francuski Język – Polityka – Społeczeństwo. Mocne więzi łączą bratysławską polonistykę też z czeskimi polonistykami – w byłej Czechosłowacji odbywały się regularne spotkania polonistyk. Od kilku lat czeska polonistyka nawiązała do dawnej tradycji i nadal zaprasza i słowackich polonistów. Dobra współpraca istnieje z polonistykami w Lipsku, Lublanie, Debrecenie, Budapeszcie, Sofii, Zagrzebiu i Tokio. Nawiązywanie osobistych kontaktów było związane mocno z Bristolem – prof. M. Pančíková jest jego członkiem od jego założenia i dzięki temu do Bratysławy zapraszano góści z Polski, z Japonii, z Niemiec, ze Słowenii i Czeskiej Republiki.
     Polonistyka w Bratysławie ma znaczne osiągnięcia naukowe. Drukiem ukazało się kilka zbiorów pokonferencyjnych. Z okazji 80-lecia polonistyki odbyło się spotkanie dawnych lektorów. Z powojennych 13 na sympozjum przyjechało 7, jeden już nie żył a drugi miał w tym czasie 90 lat. Na spotkaniu tym pod gescją Ambasady Polskiej w Bratysławie uczestniczyło ponad 50 gości. Rok później pojawił się tom pokonferencyjny. Z wykładem przybył też pierwszy prezes Stowarzyszenia Bristol – prof. W. Miodunka, który ocenił pracę lektorów słowami, że są oni ambasadorami kultury i literatury polskiej, oraz języka polskiego. Na 85-lecie istnienia polonistyki ukazał się następny tom, w którym udział wzięli słowaccy, czescy poloniści i polscy słowacyści oraz dawni lektorzy.
     Na polonistyce prowadzili zajęcia od r. 1958 następni pracownicy etatowi – doc. F. Buffa – zajęcia z gramatyki, po nim przejęła te dyscypliny prof. M. Pančíková i dr. M. Servátka. Dyscypliny lieraturoznawcze prowadzili doc. P. Bunčák, dr A. Laťáková, prof. J. Hvišč i dr Š. Chrappa.
     Od roku 1996 rozpoczęła swoją działalność Wspólna słowacko-polska komisja nauk humanistycznych i obaj profesorowie bratysławskiej polonistyki stali w jej czele – pierwszym przewodniczącym słowackiej sekcji był prof. J. Hvišč i po nim przejęła tę funkcję prof. M. Pančíková. Ta Komisja koordynuje współpracę w dziedzinie nauk humanistycznych, organizuje konferencje i wydaje tomy pokonferencyjne i od 11 lat też redaguje i wydaje czasopismo Kontakty. Na polskiej stronie ma swój odpowiednik, w tej chwili polską sekcję prowadzi prof. J. Baluch z UJ.
     Katedra Filologii Słowiańskich otwiera corocznie dla całego Wydziału Filozoficznego kurs Język słowiański. Zainteresowani mają do wyboru naukę jednego z siedmiu języków słowiańskich, w tym języka polskiego, który cieszy się dużym powodzeniem. Od kilku lat dwusemestrowy kurs rozszerzono na 6-semestrowy kurs. Większość studentów wykorzystuje wiedzę języka polskiego, polskich realiów przy opracowaniu tematów prac dyplomowych, magisterskich, czy doktorandskich i w swoich wyjazdach na zagraniczne staże. Wielką popularnością są objęte letnie szkoły języka polskiego, zawsze jest więcej kandydatów niż miejsc.
     Absolwenci polonistyki po studiach znajdują pracę jako: dyplomaci, tłumacze, redaktorzy, pracownicy kultury i nauki, pracownicy biur turystycznych i innych instytucji handlu zagranicznego, czy firm polskich. Wśród absolwentów są dwaj dyplomaci – M. Servátka, słowacki ambasador Republiki Słowackiej w Polsce w latach 1994-1998, później na Litwie, w Watykanie i na Białorusi i P. Kormúth - dzisiejszy zastępca ambasadora słowackiego w Warszawie. Do absolwentów bratysławskiej polonistyki należą też dwaj profesorowie (ich nazwiska były już wspomniane wyżej), byli pracownicy i dyrektorzy Katedry Filologii Słowiańskich. Prof. PhDr. J. Hvišč, CSc. literat, wykładowca literatury polskiej, kierował Katedrą w latach 1990-1996 i prof. PhDr. M. Pančíková, językoznawczyni, kierowała Katedrą w latach 1997-2010. Obaj już nie pracują w Bratysławie, ale nadal są aktywni w pracy polonistycznej. Ich dorobek naukowy w dziedzinie polonistyki jest bogaty. Profesor Hvišč jako emeryt jest głównym redaktorem czasopisma Kontakty i tłumaczy polską beletrystykę. Prof. Pančíková pracuje obecnie w Uniwersytecie Ostrawskim, jest tam gwarantem studiów doktorandskich na polonistyce, na Słowacji jest zaocznym promotorem 2 doktorandek i przewodniczącą sekcji słowackiej Wspólnej Słowacko-Polskiej Komisji Nauk Humanistycznych. Po ich odejściu z polonistyki bratysławskiej sytuacja personalna pogorszyła się, brakuje profesora lub docenta. W tej chwili polonistyka bratysławska ma dwóch pracowników etatowych – adiunktem językoznawstwa polskiego jest była lektor dr K.Wawrzyniak, dyscypliny lierackie i translatologiczne wykłada dr J. Ciesielska. Na stanowisku lektora dochodzi do wymiany od nowego roku akademickiego. Personalnie najmocniejszą była polonistyka podczas działalności obu już wspomnianych profesorów.
     Dzięki Stowarzyszeniu Bristol, pracownikom polonistyki, Ambasadzie Polskiej, Instytutowi Polskiemu i lektorom została polonistyka w poprzednich latach zaopatrzona w najważniejsze podręczniki do nauki języka, gramatyki, literatury, historii i kultury. Jak już wymieniono wyżej o podręczniki własne zasłużyli się i pracownicy poloniści (obaj profesorowie są autorami kilku podstawowych podręczników). Ich bibliografię i inne informacje dotyczące polonistyki można znaleźć na stronie: www.fphil.uniba.sk
     Na zakończenie można zażyczyć bratysławskiej 90-letniej staruszce nadal młode serce, dużo następnych sukcesów i dobrych studentów!

Marta Pančíkova

 

Coryright © 2012 Stowarzyszenie „Bristol”
02-078 Warszawa
ul. Krzywickiego 34
tel.: +48 (22) 625-42-53
tel.: +48 (22) 625-42-67
fax: +48 (22) 625-75-23

Projekt i wykonanie: www.kosler.pl